De herkomst van Fernão Pires

Het antwoord ligt voor een belangrijk deel in de wijngaard. Want wie de herkomst van Fernão Pires beter leert kennen, ontdekt hoeveel invloed zon, regen, temperatuur en bodem kunnen hebben. En dan is er nog de wijnmaker, die uiteindelijk bepaalt wanneer de druiven worden geoogst. Bij Fernão Pires is dat laatste misschien wel belangrijker dan je zou verwachten.

Waar komt de Fernão Pires druif oorspronkelijk vandaan?

Fernão Pires hoort al eeuwen bij de Portugese wijnbouw. De druif wordt vooral met het midden van Portugal geassocieerd, waar ze een lange geschiedenis heeft in regio’s als Tejo en Bairrada. Haar precieze geboorteplaats kennen we niet, dus de herkomst van Fernão Pires is een goed bewaard geheim, maar dat ze diep geworteld is in de Portugese wijntraditie staat buiten kijf.

In Bairrada heeft Fernão Pires zelfs een andere naam gekregen. Hier kennen wijnmakers haar vooral als Maria Gomes. Het gaat om precies dezelfde druif, maar de regionale naam is zo ingeburgerd dat je hem nog altijd op wijnetiketten tegenkomt. Wie een fles Maria Gomes koopt, heeft dus gewoon Fernão Pires in handen.

Dat de druif inmiddels in zoveel verschillende Portugese regio’s groeit, is niet zo vreemd. Fernão Pires kan goed overweg met uiteenlopende omstandigheden. Van wijngaarden die de verkoelende invloed van de Atlantische Oceaan voelen tot warmere gebieden verder landinwaarts. Alleen betekent dat niet dat ze overal dezelfde wijn oplevert.

In welke Portugese wijnregio’s groeit Fernão Pires?

Hoewel Fernão Pires in veel delen van Portugal voorkomt, zijn er een paar regio’s waar ze een bijzonder belangrijke plaats inneemt. Vooral Tejo, Bairrada en Lisboa laten goed zien hoe verschillend haar karakter kan zijn.

Tejo – Rijp fruit en een zachte smaak

In Tejo, de wijnregio rond de rivier de Taag, kunnen de zomers behoorlijk warm worden. De druiven krijgen hier veel zon en bouwen daardoor relatief gemakkelijk suikers op. Fernão Pires levert in deze omstandigheden vaak witte wijnen op met rijper fruit, een wat voller mondgevoel en zachte zuren.

Denk aan perzik, rijpe peer en soms zelfs een vleugje tropisch fruit. Dat betekent niet dat iedere Fernão Pires uit Tejo zwaar of alcoholrijk is. Wijnmakers die de frisheid willen behouden, kunnen bijvoorbeeld eerder oogsten. Juist die keuze maakt een groot verschil.

Bairrada – Frisse wijn van Maria Gomes

Reis je vanuit Tejo richting Bairrada, dan verandert het landschap en daarmee ook het klimaat. Bairrada ligt dichter bij de Atlantische Oceaan en krijgt meer verkoeling en vochtige lucht. Dat biedt wijnmakers mogelijkheden om de frisse kant van Fernão Pires te benadrukken.

Hier kom je de druif meestal tegen als Maria Gomes. De wijnen kunnen wat strakker en frisser zijn, met citrus en bloemige geuren. Bovendien speelt Maria Gomes een rol in de productie van espumante, de mousserende wijn waar Bairrada om bekendstaat.

Dat is eigenlijk best bijzonder. Dezelfde druif die in een warme regio een zachte, rijpe witte wijn kan opleveren, wordt hier ook gebruikt voor frisse wijn met bubbels.

Lisboa – Zon en zeewind in hetzelfde glas

Ook in Lisboa heeft Fernão Pires een stevige plek. De wijnregio strekt zich uit langs de westkant van Portugal, waar de Atlantische Oceaan op veel plaatsen invloed heeft op de wijngaarden.

Overdag kunnen de druiven volop zon krijgen, terwijl de zeewind en koelere omstandigheden helpen om de rijping wat af te remmen. Daardoor kunnen wijnen ontstaan die rijp fruit combineren met een aangename frisheid.

Lisboa laat mooi zien dat warm weer niet automatisch betekent dat een wijn zwaar wordt. De ligging van een wijngaard en de afstand tot de oceaan kunnen een behoorlijk verschil maken.

En hoe zit het met Setúbal en Alentejo?

Fernão Pires groeit ook in de Península de Setúbal en delen van de Alentejo. In deze warmere gebieden is het voor wijnmakers extra belangrijk om het juiste oogstmoment te kiezen. De druif kan er gemakkelijk rijp worden, maar wie te lang wacht, loopt het risico dat de frisse zuren naar de achtergrond verdwijnen.

De M.J. Freitas Vinho Branco uit de Península de Setúbal, die we in ons hoofdartikel uitlichten, is een mooi voorbeeld van een wijn waarin Fernão Pires zelfstandig de hoofdrol speelt.

Hoe beïnvloedt het klimaat de smaak van Fernão Pires?

Bij wijn denken we al snel aan zonovergoten wijngaarden, maar voor druiven is meer zon niet altijd beter. Warmte helpt om druiven rijp te laten worden en suikers op te bouwen. Tegelijk kan de hoeveelheid zuur in de druiven tijdens het rijpen afnemen. En juist die zuren zorgen ervoor dat een witte wijn fris smaakt.

Fernão Pires is een druif die relatief vroeg rijpt. In warme gebieden kan dat betekenen dat de wijnmaker al vroeg in het seizoen moet beslissen wanneer de druiven geplukt worden. Een vroege oogst levert doorgaans een frissere stijl op, terwijl langer wachten kan zorgen voor rijper fruit, meer alcohol en een zachter mondgevoel.

In koelere gebieden verloopt de rijping vaak geleidelijker. Dat kan helpen om de balans tussen suiker en zuur te bewaren. Maar ook hier spelen de ligging van de wijngaard, het weer tijdens het groeiseizoen en de keuzes van de wijnmaker een rol.

Daarom is het niet zo eenvoudig als zeggen dat Fernão Pires uit Bairrada altijd fris is en Fernão Pires uit Tejo altijd vol. De regio geeft aanwijzingen, maar vertelt nooit het hele verhaal.

Welke invloed heeft de bodem op Fernão Pires?

Niet alleen het weer, maar ook de grond waarin een wijnstok groeit, maakt verschil. Druivenstokken halen water en voedingsstoffen uit de bodem. Hoe gemakkelijk dat gaat, hangt onder andere af van de samenstelling van de grond, de hoeveelheid regen en hoe goed het water kan wegstromen.

In Tejo vind je bijvoorbeeld zandige rivierterrassen, terwijl Bairrada onder andere bekendstaat om haar kalkrijke en kleihoudende bodems. Ook in Lisboa komen verschillende bodemsoorten voor. Die verschillen hebben invloed op hoe wijnstokken groeien en hoe druiven rijpen.

Dat betekent overigens niet dat een kalkrijke bodem automatisch voor een citrussmaak zorgt of dat zand rechtstreeks voor rijpe perzik in je glas verantwoordelijk is. Zo eenvoudig werkt wijn niet. De bodem beïnvloedt vooral de omstandigheden waarin de druif groeit. Samen met klimaat, ligging en de keuzes van de wijnmaker kan dat uiteindelijk merkbaar zijn in de wijn.

En dat is misschien wel het leukste aan wijn ontdekken. Je proeft niet letterlijk de grond waarop de druif heeft gestaan, maar je kunt soms wel herkennen wat de omstandigheden met haar hebben gedaan.

Waarom is het oogstmoment zo belangrijk bij Fernão Pires?

Bij sommige druiven hebben wijnmakers behoorlijk wat tijd om te beslissen wanneer ze gaan oogsten. Bij Fernão Pires kan die keuze wat dringender zijn, vooral in warme jaren. De druif rijpt relatief vroeg en kan snel suikers opbouwen, terwijl de frisse zuren geleidelijk afnemen.

Wie een lichte, frisse wijn wil maken, zal daarom vaak eerder oogsten. Voor een vollere stijl kan de wijnmaker de druiven juist wat langer laten hangen. Beide keuzes kunnen goede wijn opleveren, zolang de balans maar klopt.

Daarmee heeft de wijnmaker uiteindelijk een flinke vinger in de pap. De natuur bepaalt de omstandigheden, maar de mens beslist wanneer de druiven van de stok komen. En zelfs daarna zijn er nog allerlei mogelijkheden om de smaak te beïnvloeden.

Benieuwd wat er na de oogst gebeurt? In Van druif tot wijn ontdekken we hoe Fernão Pires verandert in jonge witte wijn, houtgerijpte wijn of zelfs espumante.

Kun je aan de wijnregio herkennen hoe Fernão Pires smaakt?

Een wijnregio geeft je alvast een aanwijzing, maar geen garantie. Een Fernão Pires uit Tejo zal vaak wat rijper en ronder zijn, terwijl je in Bairrada eerder een frisse stijl kunt tegenkomen. Lisboa kan daar mooi tussenin zitten, afhankelijk van waar de druiven precies groeien.

Het wordt pas echt interessant wanneer je twee wijnen naast elkaar proeft. Kies bijvoorbeeld een Fernão Pires uit Tejo en een Maria Gomes uit Bairrada. Schenk ze op dezelfde temperatuur in en proef eerst de ene, daarna de andere. Ruik je meer bloemen of juist meer fruit? Welke wijn smaakt frisser? En welke zou je liever bij het eten schenken?

Je hoeft daarvoor geen wijnexpert te zijn. Het gaat er niet om dat je alle aroma’s precies kunt benoemen, maar dat je ontdekt wat jij lekker vindt.

Wil je eerst nog eens rustig kennismaken met deze druif? Lees dan ons hoofdartikel Fernão Pires – Portugese wijndruiven ABC, waarin we haar smaak, kenmerken en favoriete gerechten bij elkaar brengen.

En zoals zo vaak bij Portugese wijn blijkt, schuilt ook achter deze druif meer dan één verhaal…